Al-Jazari g‘oyalari qanday qilib zamonaviy dasturlash va robototexnika asoslariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ulanib ketgan?

1. Al-Jazari → Algoritmik tafakkur Al-Jazari qurilmalari ketma-ket holatlar asosida ishlagan. Bu bugungi dasturlashdagi: state machine (holatlar mashinasi)if / else shartlarievent-driven logic ga to‘l...

1. Al-Jazari → Algoritmik tafakkur

Al-Jazari qurilmalari ketma-ket holatlar asosida ishlagan. Bu bugungi dasturlashdagi:

state machine (holatlar mashinasi)
if / else shartlari
event-driven logic

ga to‘liq mos keladi.

Misol (zamonaviy analogiya)

Al-Jazari suv soati:

Suv ma’lum darajaga yetadi
Suzuvchi ko‘tariladi
Mexanik qo‘l harakatga keladi
Signal (qo‘ng‘iroq) ishga tushadi

Bugungi kodda bu quyidagicha ifodalanadi:

if water_level >= threshold:
    trigger_mechanism()

Bu — algoritmik fikrlashning mexanik shakli.

2. Mexanik avtomatlar → Robotlar

Al-Jazari yasagan:

xizmatkor avtomatlar
qo‘l yuvish moslamalari
ichimlik quyuvchi qurilmalar

bularning barchasi oldindan belgilangan harakatlar ketma-ketligi asosida ishlagan.

Zamonaviy robotlar bilan taqqoslash

Al-Jazari davriBugungi robotSuzuvchi (float)Sensor (ultrasonic, IR)Val va tishli g‘ildirakServo motorSuv bosimiElektr / pnevmatikaMexanik ketma-ketlikFirmware / software

Farq: mexanika o‘rnini elektronika egallaganMohiyat: mantiq bir xil

3. Krank-mil → Motor nazorati

Al-Jazari krank-mil (crankshaft)ni tizimli qo‘llagan birinchi muhandislardan.

Bugungi robototexnikada:

DC motor
Stepper motor
Servo motor

barchasi aylanma → chiziqli harakat prinsipiga asoslanadi.

Dasturiy boshqaruv (misol)

servo.write(90);   // qo‘lni ko‘tarish
delay(1000);
servo.write(0);    // qo‘lni tushirish

Bu — Al-Jazari mexanik qo‘l harakatining raqamli ekvivalenti.

4. Al-Jazari → Embedded Systems

Uning qurilmalari:

mustaqil ishlaydi
tashqi aralashuvsiz siklni davom ettiradi
aniq vazifa bajaradi

Bu bugungi:

embedded system
microcontroller logic
real-time system

tushunchalariga to‘liq mos.

Analogiya

Al-JazariBugunMexanik tizimArduino / ESP32Suv oqimiClock signalSuzuvchiInterruptTishli mexanizmLogic gate

5. Robototexnikada Al-Jazari falsafasi

Al-Jazari yondashuvi:

“Mexanizm foydali bo‘lishi shart, chiroyli bo‘lishi esa bonus”

Bu bugungi:

UX engineering
human-robot interaction
design engineering

tamoyillariga mos.

Masalan:

Fil soati → funksional + estetik dizayn
Zamonaviy robot → funksional + ergonomik dizayn

6. Zamonaviy dasturchi uchun saboq

Ayniqsa backend / system engineer sifatida sizga foydali jihatlar:

Har bir sistema — holatlar to‘plami
Har bir harakat — trigger natijasi
Murakkablik oddiy modullardan yig‘iladi
Nosozlik — oqim noto‘g‘ri boshqarilgan joy

Bu prinsiplar:

microservices
queue systems
event-driven architecture

bilan bir xil fikr maktabiga mansub.

7. Xulosa (qisqa va aniq)

Al-Jazari — birinchi amaliy avtomatika muhandisi
U yaratgan mexanik mantiq — bugungi software logicning ajdodi
Robototexnika va dasturlash — mexanikaning raqamli davomidir